Dorplein Uniek

Samen aan de slag voor een mooier Cantineplein!

Het Cantineplein in Budel-Dorplein krijgt de komende tijd een nieuwe uitstraling. Als eerste stap naar de herinrichting is het grove snoeiwerk rondom de muur aan de Marialaan inmiddels uitgevoerd.
Nu is het tijd voor de afwerking. Kleine begroeiing die nog tegen de muur en de hoekpilaren groeit, zoals klimop en andere wildgroei, moet nog handmatig worden verwijderd. Ook daarbij kunnen we alle hulp goed gebruiken!

Help jij mee?
We zijn op zoek naar enthousiaste vrijwilligers die graag de handen uit de mouwen steken en samen met dorpsgenoten willen zorgen voor een nette en verzorgde omgeving.
Het resterende werk bestaat vooral uit het verwijderen van kleinere begroeiing. We werken uitsluitend met handgereedschap, zoals een takkenschaar en handzaag. Aangedreven machines worden niet gebruikt.
Zorg daarom voor stevige, veilige schoenen en kleding die geschikt is om buiten te werken.

Praktische informatie
Waar:                         Cantineplein, bij de muur aan de Marialaan
Wanneer:                   woensdag 14 oktober 2026
Start:                          13.00 uur
Gereedschap:           handgereedschap, zoals takkenschaar en handzaag
Meenemen:               stevige, veilige kleding en schoenen

Of je nu een ervaren snoeier bent of gewoon graag een paar uurtjes meehelpt: alle handen zijn welkom!
Samen zorgen we ervoor dat de muur en de hoekpilaren er weer netjes bij staan en maken we een mooie start met de verdere herinrichting van het Cantineplein.

Samen de schouders eronder voor een mooi Cantineplein!

Werkgroep Openbare Ruimte, Recreatie en Natuur

Foto: © Jack Roosen

Van hei naar een dorp met een zinkmaatschappij

Budel-Dorplein: een dorp met een fabriek. Ruim 130 jaar geleden was dat wel anders. Waar nu huizen, wegen en fabrieksgebouwen staan, lagen toen vooral heidevelden, vennen en drassige grond.
In 1892 zou daar in korte tijd grote verandering in komen.

Eerst moest het water worden afgevoerd
Voordat er een fabriek of woning kon worden gebouwd, moest het terrein eerst geschikt worden gemaakt. Het gebied nat en drassig.
Er werd daarom begonnen met het ontwateren en bouwrijp maken van het terrein. Er werden sloten gegraven en duikers aangelegd om het water onder de nieuwe wegen door te voeren.
De oude, gemetselde duikers die op sommige plaatsen nog aanwezig zijn, herinneren aan deze eerste werkzaamheden. Het zijn misschien kleine bouwwerken, maar ze vertellen een groot verhaal.

Een fabriek én een dorp
De Belgische ondernemers Lucien en Emile Dor hadden samen met François Sepulchre plannen voor de bouw van een moderne zinkfabriek.
Op 7 juli 1892 verkocht de gemeente Budel ongeveer 628 hectare grond aan de initiatiefnemers. De ligging was gunstig: de Zuid-Willemsvaart bood mogelijkheden voor transport en er was voldoende ruimte voor een groot industrieel complex.
Op 14 september 1892 werd officieel de Société Anonyme des Zincs de la Campine, de Kempensche Zinkfabriek, opgericht.
De initiatiefnemers beseften dat een fabriek op deze afgelegen plek alleen kon functioneren als er ook werknemers konden wonen. Daarom werd vrijwel gelijktijdig een compleet fabrieksdorp ontworpen.

Ingenieur Emile Dor maakte een plan voor de fabriek, woningen, wegen en voorzieningen. Dit kreeg de naam ‘Le Projet de Dorplein’. Op de oorspronkelijke tekeningen waren elf straten gepland. Uiteindelijk werden er slechts drie uitgevoerd.
Dicht bij de fabriek kwamen woningen voor het leidinggevend personeel. Verderop werden arbeiderswoningen gebouwd, met een duidelijke invloed vanuit de Waalse industriestreken. Veel werknemers kwamen uit België en brachten hun kennis en ervaring mee.

De fabriek verrijst
Terwijl het dorp langzaam vorm kreeg, werd hard gewerkt aan de fabriek. De eerste fabriek bestond uit zes zinkovens, een fabriekshal en een kantoor.
De gebroeders Dor brachten hun kennis van de zinkindustrie mee uit België. Emile Dor verbeterde bovendien het ontwerp van de zinkovens. De werkzaamheden gingen snel: in december 1892 waren er al ongeveer 110 arbeiders betrokken bij het project.
Ook de energievoorziening moest worden geregeld. De fabriek kreeg een eigen elektriciteitscentrale, die later ook de woningen van elektriciteit voorzag. Voor de bewoners was dat bijzonder: een paar elektrische lampen in huis betekenden een enorme vooruitgang.
Water was eveneens onmisbaar. Het nabijgelegen Ringselven speelde een belangrijke rol in de watervoorziening van het industriële complex en werd onder andere gebruikt als koelwaterreservoir.

Het eerste zink
Begin 1893 waren de eerste ovens gereed en kwam de productie op gang. Volgens historische bronnen werd in april 1893 het eerste zink geproduceerd.
Ook aan het geloof werd gedacht. Omdat de fabriek continu moest blijven draaien, werd al vroeg een kapel in de zogenaamde retortenfabriek ingericht. Werknemers konden zo dicht bij hun werk een kerkdienst bijwonen.
De nieuwe nederzetting heette aanvankelijk Nieuwdorp. Op 5 september 1893 werd de naam officieel veranderd in Dorplein, als eerbetoon aan de gebroeders Dor.

De eerste sporen van Dorplein
In nauwelijks anderhalf jaar veranderde een gebied van woeste en drassige grond in een fabriek en een nieuwe gemeenschap.
Anno 2026 zie je nog altijd sporen van dat bijzondere begin: de woningen, de wegen, het Ringselven en overblijfselen van het voormalige fabriekscomplex.

En dan zijn er de oude gemetselde duikers.
Ze herinneren ons eraan dat de allereerste werkzaamheden niet begonnen met het bouwen van een fabriek, maar met het afvoeren van water.
Een klein bouwwerk, maar misschien wel één van de mooiste herinneringen aan het allereerste begin van Budel-Dorplein.

Rondleiding door historisch Dorplein
Wil je deze en vele andere bijzondere verhalen zelf beleven? Wandel dan mee met de cicerones, de enthousiaste gidsen die de geschiedenis van Budel-Dorplein tot leven brengen.
Op zondag 27 september 2026 om 14.00 uur vertrekt de rondleiding vanaf gemeenschapscentrum De Schakel, Sint Barbaraweg 1 in Budel-Dorplein.

Praktische informatie

• Kosten: € 2,00 per persoon
• Kinderen tot 12 jaar: gratis
• Aanmelden: niet nodig
• Duur: circa 2 tot 2,5 uur
• Route: goed begaanbaar en geschikt voor rolstoelen en rollators

Wil je met familie, buurt of vereniging een eigen rondleiding? Neem dan contact op met coördinator Wim Cremers via (+31) 06 2296 1675 of ciceronesdorplein@gmail.com.

het kleine bouwwerk als tastbare herinnering aan het allereerste begin van Dorplein

Foto: © Jack Roosen

Natuurherstel in de Weerter- en Budelerbergen en het Ringselven

De komende maanden wordt er volop gewerkt aan het herstel van de natuur in het Natura 2000-gebied Weerter- en Budelerbergen & Ringselven. Natuurmonumenten voert op verschillende plaatsen maatregelen uit om bijzondere natuur te behouden en te versterken.
Het gebied rond Budel-Dorplein is rijk aan bijzondere landschappen, zoals heide, vennen, hoogveenbossen en moerassen. Juist deze kwetsbare natuur heeft regelmatig onderhoud en herstel nodig.

Galigaanmoeras krijgt ruimte

Aan de zuidkant van de Loozerheide, ten noorden van de Tungelroyse beek en de Kempenweg, ligt een bijzonder galigaanmoeras. Dit moeras verandert langzaam in bos. Om het open en natte karakter te behouden, worden een aantal berken en elzen verwijderd. Op andere plekken wordt gemaaid.

Tegelijkertijd wordt onderzocht hoe de waterhuishouding in het gebied verbeterd kan worden. Daarbij wordt gekeken welke ontwikkeling het beste past: uitbreiding van het galigaanmoeras of juist versterking van de begroeiing eromheen.

Hoogveenbos beschermen

Ook de kwaliteit van een deel van de hoogveenbossen staat onder druk. Bosgroep Zuid Nederland onderzoekt daarom hoe kan worden voorkomen dat voedselrijk water vanuit een voormalig agrarisch perceel het bos instroomt.

Langs de randen van het hoogveenbos worden daarnaast naaldbomen verwijderd. Hierdoor kan het gebied natter blijven. Eerder zijn al greppels gedempt of afgedamd om het water langer vast te houden.

Dat is belangrijk voor de bijzondere planten en dieren die afhankelijk zijn van een nat en voedselarm bos.

Aandacht voor heide en vennen

Ten noorden van de Zuid-Willemsvaart liggen vochtige heidevelden en zogenaamde zwakgebufferde vennen. Sommige van deze vennen vallen in de zomer droog. De bijzondere begroeiing die hier vroeger voorkwam, is door de veranderde omstandigheden deels verdwenen.

Met maatregelen aan de waterhuishouding wordt geprobeerd de omstandigheden voor deze kwetsbare natuur te verbeteren. Ook wordt voorkomen dat de open vennen langzaam dichtgroeien met bos.

Ook het eiland in het Ringselven wordt aangepakt

Op het eiland in het Ringselven zijn eerder al belangrijke herstelmaatregelen uitgevoerd. Een voedselrijke bodemlaag is verwijderd, waardoor bijzondere planten zoals dopheide en galigaan weer meer ruimte krijgen.

Ook is de diepe sloot op het eiland afgedamd. Hierdoor wordt het water langer vastgehouden. Dat is gunstig voor dieren die afhankelijk zijn van een nat leefgebied, zoals libellen, moerassprinkhanen en de zeldzame roerdomp.

Samen werken aan bijzondere natuur

De werkzaamheden maken deel uit van het natuurherstel in het Natura 2000-gebied. Met gericht beheer en maatregelen voor water en bodem wil Natuurmonumenten de natuur sterker en beter bestand maken tegen veranderingen.

De werkzaamheden worden mede mogelijk gemaakt door financiële steun van de Europese Unie en de provincie Limburg.

Voor inwoners van Budel-Dorplein betekent het vooral dat er de komende tijd op verschillende plaatsen in en rond het natuurgebied werkzaamheden zichtbaar zullen zijn. Het doel is uiteindelijk hetzelfde: de bijzondere natuur van het Ringselven, de Loozerheide en de Weerter- en Budelerbergen behouden voor de toekomst.

Bron: Natuurmonumenten
Foto: © Jack Roosen

De scholen weer begonnen?

Welke scholen zou de gemeente Cranendonck bedoelen hier in Budel-Dorplein?

De haven van Dorplein: van ‘Beulse gaat’ tot industrieel erfgoed

Wie vandaag langs de Zuid-Willemsvaart bij Budel-Dorplein rijdt, wandelt of fietst, ziet vooral een rustige waterkant. Ooit was dit een druk logistiek knooppunt van de jonge zinkfabriek. Schepen brachten grondstoffen, producten werden afgevoerd en via een smalspoor werden goederen van en naar de fabriek vervoerd.

Het ontstaan van de haven
Na de oprichting van de zinkfabriek in 1892 werden goederen aanvankelijk rechtstreeks langs de Zuid-Willemsvaart gelost. Dat was omslachtig. Daarom werd in 1896 een insteekhaven aangelegd tussen sluis 16 bij Weert en sluis 17 bij Lozen.
De eerste haven was ongeveer 30 × 100 meter groot. Schippers noemden het gebied de ‘Lang Hei’ en de haven ‘Beulse gaat aan de lang Hei’. Vanaf de kade liep een netwerk van smalspoorlijnen, met een spoorbreedte van 60 centimeter, naar de zinkfabriek.
Al snel bleek de haven te klein. Ze werd uitgebreid tot ongeveer 35 × 110 meter en uitgebaggerd tot een diepte van 2,5 meter.

Van handwerk naar kranen
Tot ongeveer 1920 werden schepen met schoppen en kruiwagens gelost. Daarna kwamen er twee tweedehands stoomkranen. De bakken moesten aanvankelijk nog met de schop worden gevuld, maar later werden de kranen voorzien van grijpers.
Omdat het stoomkranen waren, moesten ze ’s nachts worden opgestookt. De stoker zorgde ervoor dat ze de volgende ochtend direct konden werken. Rond 1955 werd een elektrische kraan aangeschaft.

Het jaagpad en de brug
Langs het kanaal liep een onverhard jaagpad (‘jaagpoad’) waarover schepen door paarden of mensen werden voortgetrokken. Dit jaagpad, de voorloper van de huidige Kempenweg, werd tussen 1930 en 1940 verhard.
Bij de havenmond lag een eenvoudige brug van ijzeren staven en houten dwarsbalken. Hierdoor konden de ‘jagers’ hun route langs het kanaal vervolgen. Ook nu ligt er op deze plek nog een lage brug. Een plan voor een moderne, hoge recreatieve fiets- en wandelbrug werd uiteindelijk niet gerealiseerd wegens gebrek aan subsidies.

Het huis bij de haven
Rond 1900 werd bij de haven een woning gebouwd voor havenwerkers en de opzichter. Vanuit het huis kon toezicht worden gehouden op het laden en lossen. Het smalspoor liep vlak langs de woning.
De woning werd later gesloopt, toen het transport steeds meer via spoor en weg plaatsvond en de haven haar oorspronkelijke functie verloor.

Kolenoverslag na de oorlog
Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog kreeg de haven nog een bijzondere rol. Door oorlogsschade waren verschillende Nederlandse sluizen onbruikbaar. Kolen uit België werden daarom per schip naar Budel-Dorplein gebracht, in de haven overgeladen en vervolgens per trein verder vervoerd, onder andere naar Eindhoven.

Een stukje industrieel erfgoed
De bedrijvigheid rond de haven is verdwenen. Geen schepen met grondstoffen meer, geen stoomkranen en geen smalspoor volgeladen met goederen. Toch is de geschiedenis nog altijd zichtbaar in het landschap.
De insteekhaven, de brug en de ligging aan de Zuid-Willemsvaart herinneren aan een tijd waarin hier hard werd gewerkt aan de ontwikkeling van de zinkfabriek en het dorp.
Wat ooit door schippers simpelweg ‘Beulse gaat aan de lang Hei’ werd genoemd, is tegenwoordig een stille herinnering aan Le Projet de Dorplein en aan een belangrijk hoofdstuk uit de geschiedenis van Budel-Dorplein.

Rondleiding door historisch Dorplein
Wil je deze en vele andere bijzondere verhalen zelf beleven? Wandel dan mee met de cicerones, de enthousiaste gidsen die de geschiedenis van Budel-Dorplein tot leven brengen.
Op zondag 30 augustus 2026 om 14.00 uur vertrekt de rondleiding vanaf gemeenschapscentrum De Schakel, Sint Barbaraweg 1 in Budel-Dorplein.

Praktische informatie

• Kosten: € 2,00 per persoon
• Kinderen tot 12 jaar: gratis
• Aanmelden: niet nodig
• Duur: circa 2 tot 2,5 uur
• Route: goed begaanbaar en geschikt voor rolstoelen en rollators

Wil je met familie, buurt of vereniging een eigen rondleiding? Neem dan contact op met coördinator Wim Cremers via (+31) 06 2296 1675 of ciceronesdorplein@gmail.com.

Foto: © Jack Roosen

Nieuwe uitgave Ons Dorplein tijdelijk af te halen bij De Schakel

De nieuwste uitgave van Ons Dorplein is verschenen!
Normaal gesproken wordt het dorpsblad bij iedereen thuis bezorgd. Door een onverwacht leveringsprobleem is dat deze keer helaas niet mogelijk.

Gelukkig kun je vanaf vandaag een exemplaar ophalen bij De Schakel. De krantjes liggen in het kastje van het MUP (Menstruatie Uitgifte Punt) onder het afdak bij de ingang.

Ben je toch in de buurt of maak je vandaag of morgen een wandeling? Loop dan even langs om een exemplaar mee te nemen. Ken je buren die slecht ter been zijn? Neem dan gerust ook een krantje voor hen mee. Zo zorgen we er samen voor dat iedereen Ons Dorplein kan lezen.

Vanaf de volgende uitgave wordt het dorpsblad weer gewoon huis-aan-huis bezorgd.

Onze excuses voor het ongemak en bedankt voor jullie begrip!

 Bekijk hier “Ons Dorplein juli 2026″online

Foto’s: © Jack Roosen

Zonder spoor geen zinkfabriek: hoe Dorplein begon met sloten en smalspoor

Voordat de eerste steen van de zinkfabriek in Budel-Dorplein kon worden gelegd, moest de woeste heide eerst worden bedwongen. Sloot voor sloot werd het drassige terrein drooggelegd en kilometer voor kilometer verscheen een smalspoor dat mensen, bouwmaterialen en later ook zinkerts naar de fabriek bracht. Zonder deze ingrijpende voorbereidingen was de geboorte van Budel-Dorplein onmogelijk geweest.

Voordat in 1892 de zinkfabriek in Budel-Dorplein gebouwd kon worden, moest eerst veel voorbereidend werk worden verricht. Tegenwoordig zouden we dat het bouwrijp maken van een terrein noemen.
De uitgestrekte heide moest worden ontgonnen en het drassige landschap geschikt gemaakt voor de aan- en afvoer van materialen en mensen. Pas daarna kon de bouw van de fabriek beginnen.
Als eerste werden sloten gegraven om het terrein te ontwateren. Op de plaatsen waar wegen de sloten kruisten, werden duikers aangelegd. Dat waren feitelijk de eerste bouwwerken van het nieuwe fabrieksdorp.

Een smalspoor naar de fabriek
Tussen station Budel, aan de spoorlijn Weert–Neerpelt (de IJzeren Rijn), en het fabrieksterrein werd een smalspoor aangelegd. Deze spoorverbinding diende aanvankelijk voor het vervoer van bouwmaterialen. Later werden ook de zinkertsen en zelfs personen over dit spoor vervoerd.
Het spoor had een spoorwijdte van slechts 600 millimeter, terwijl een normaalspoor 1.435 millimeter breed is.

La Route
Door de Franstalige invloed van de familie Dor was Frans in de beginjaren de voertaal binnen de fabriek. Het ongeveer drie kilometer lange spoortraject kreeg daarom de naam La Route.

De spoorlijn liep vanaf de zinkfabriek over het tracé waar nu het fietspad langs de Hoofdstraat ligt, via ‘t Routje en achter de Sint Servaasstraat naar station Budel. Begin jaren vijftig verloor de spoorlijn zijn functie en werd het opgebroken.

Toen begin jaren zeventig woningen werden gebouwd aan ‘t Routje, kreeg de straat haar toepasselijke – en verbasterde – naam. De huidige weg ligt precies op een deel van het voormalige spoortracé.

Langs de Hoofdstraat staat tegenwoordig een vereenvoudigde replica van de stoomlocomotief Dorplein, gebouwd naar een locomotief van fabrikant Couillet. De locomotief staat opgesteld op een stukje origineel 600 mm-smalspoor en herinnert aan het spoor dat jarenlang tussen station Budel en de zinkfabriek reed.

Rondleiding door historisch Dorplein
Wilt u deze en vele andere bijzondere verhalen zelf beleven? Wandel dan mee met de cicerones, de enthousiaste gidsen die de geschiedenis van Budel-Dorplein tot leven brengen.
Op zondag 26 juli 2026 om 14.00 uur vertrekt de rondleiding, weliswaar niet per trein, vanaf gemeenschapscentrum De Schakel, Sint Barbaraweg 1 in Budel-Dorplein.

Praktische informatie

• Kosten: € 2,00 per persoon
• Kinderen tot 12 jaar: gratis
• Aanmelden: niet nodig
• Duur: circa 2 tot 2,5 uur
• Route: goed begaanbaar en geschikt voor rolstoelen en rollators

Wilt u met familie, buurt of vereniging een eigen rondleiding? Neem dan contact op met coördinator Wim Cremers via (+31) 06 2296 1675 of ciceronesdorplein@gmail.com.

Voormalig stukje tracé smalspoorlijn achter Sint Servaasstraat Budel-Dorplein

Foto: Jack Roosen