Dorplein Uniek

Het is mei! De dagen worden langer, de vogels zingen en de tuin kriebelt. De verleiding is groot om direct alle bloembakken en de moestuin vol te zetten met vrolijke plantjes. Maar wacht! “Zijn de IJsheiligen al voorbij?”
Van 11 tot en met 14 mei is het weer zover. De tijd van de “strenge heren”: Mamertus, Pancratius, Servatius en Bonifatius. In de volksweerkunde staan zij bekend als de IJsheiligen. Maar wie waren deze heren en waarom zijn ze zo berucht?

De “strenge heren” van mei
Al rond het jaar 1000 merkten boeren en tuinders dat het in het midden van mei vaak nog één keer flink koud kon worden. Soms zelfs met nachtvorst tot gevolg. Dat is rampzalig voor jonge, net uitgeplante gewassen.

De namen van de heiligen die in deze periode hun gedenkdag hebben, werden daarom verbonden aan de kou:

• 11 mei: Mamertus
• 12 mei: Pancratius
• 13 mei: Servatius
• 14 mei: Bonifatius (ook wel de ‘ijskoning’ genoemd)

Vroeger was het in Nederland een ijzeren wet: pas vanaf 15 mei, als deze heren “voorbij” waren, was het veilig om gevoelige planten zoals tomaat, komkommer, dahlia’s en geraniums buiten te zetten.

Tradities en volksverhalen
Vroeger werd er in de dorpen met angst en beven naar deze dagen gekeken. Oude verhalen vertellen dat als deze heiligen ‘koud’ weer brachten, de zomer ook vaak tegenviel.
Een bekende spreuk in veel regio’s was: “Pancraas, Servaas en Bonifaas, zij geven vorst en ijs, helaas!”
Soms werden er zelfs processies gehouden om de heiligen gunstig te stemmen, zodat de oogst niet verloren zou gaan door bevriezing.

IJsheiligen in 2026: Achterhaald of nog steeds nodig?
Tuinieren we in 2026 nog steeds met de agenda in de hand? Het KNMI laat zien dat het klimaat verandert en dat de laatste nachtvorst gemiddeld eerder valt dan vroeger.
Het laatste jaar met vorst op of na de ijsheiligen was 2020. Het laatste jaar daarvoor was 1973, bijna 50 jaar eerder.
Toch is het geen garantie dat het niet meer vriest. Het oosten en zuiden van het land (onze regio!) zijn gevoeliger voor een late ‘koude inval’ dan de kust. De “vuistregel” blijft dus voor veel moestuiniers staan:
Zet je tomaten, pompoenen en eenjarige bloemen pas vanaf 15 mei buiten.
Wil je toch eerder? Zorg dan dat je vliesdoek of noppenfolie klaar hebt liggen om ze ‘s nachts te beschermen.

Conclusie
IJsheiligen is meer dan alleen een oude spreuk; het is een stukje cultureel erfgoed dat ons herinnert aan de kracht van de natuur. Dus: heb nog even geduld, geniet van de voorpret, en laat die planten nog even lekker binnen (of in de kas) staan tot de heiligen voorbij zijn.

De weerberichten voor de komende dagen geven weliswaar lagere temperaturen dan zondag 10 mei, maar van nachtvorst lijkt geen sprake.

Grote brand “Weerterbergen” houdt Budel-Dorplein in zijn greep

Uitslaande brand bij Geuzendijk
Donderdag 30 april 2026 is een dag die Budel-Dorplein niet snel zal vergeten. Kort na de middag brak een grote brand uit in de omgeving van de Geuzendijk, vlak bij het vliegveld. Dikke rookpluimen waren tot ver in de omgeving zichtbaar en zorgden voor onrust onder inwoners.

Massale inzet hulpdiensten
Al snel schaalden de hulpdiensten groots op. Brandweereenheden uit de regio en uit België kwamen ter plaatse om het vuur te bestrijden. Door de omvang van de brand en de ligging nabij het vliegveld werd de situatie als zeer ernstig beoordeeld.

Inzet Chinooks trekt aandacht
Opvallend was de inzet van Chinook-helikopters. Met zogeheten Bambi Buckets haalden zij water uit het Blauwe Meertje in Weert. Per vlucht werd ongeveer 8 kubieke meter water boven de brandhaard gelost. De helikopters trokken veel bekijks en maakten de ernst van de situatie voor iedereen zichtbaar.

Ontruiming AZC en afsluitingen
Uit voorzorg werd het nabijgelegen asielzoekerscentrum (AZC) tijdelijk ontruimd. Bewoners werden veilig geëvacueerd en opgevangen. Tegelijkertijd werden wegen rondom de Geuzendijk en het vliegveld afgesloten om hulpdiensten de ruimte te geven en publiek op afstand te houden.

Zorgen om rook en gezondheid
Vanwege de rookontwikkeling kregen inwoners het advies om ramen en deuren gesloten te houden. In het dorp heerste een gespannen, maar ook betrokken sfeer. Veel mensen volgden de ontwikkelingen op de voet, terwijl anderen de brand van dichtbij probeerden te bekijken.

Brand onder controle
Dankzij de snelle en gecoördineerde inzet van de hulpdiensten kon verdere uitbreiding van de brand worden voorkomen. In de loop van de avond kwam de situatie onder controle.

Indrukwekkende dag
Wat begon als een gewone donderdag, groeide uit tot een ingrijpende gebeurtenis die nog lang onderwerp van gesprek zal blijven in Budel-Dorplein en omgeving.

Foto’s © Jack Roosen

Update: De storing is opgelost.

In heel Cranendonck is momenteel sprake van een waterstoring als gevolg van een gesprongen hoofdleiding.

Veel huishoudens en bedrijven hebben geen of weinig water, wat zorgt voor directe hinder in het dagelijks gebruik.

De watervoorziening in deze regio wordt verzorgd door Brabant Water. Brabant Water werkt hard om de storing op te lossen. Naar verwachting zal dit enkele uren duren.

Voor actuele informatie kunnen inwoners de storingsmeldingen van Brabant Water volgen.

Niet alleen arbeid en levensonderhoud kregen aandacht in het groeiende Dorplein. Ook onderwijs speelde al vanaf het begin een belangrijke rol binnen de gemeenschap.

De eerste school in een woonhuis
Voor de kinderen van de gezinnen die zich in Budel-Dorplein vestigden, had de directie van de zinkfabriek al plannen voor een (bijzondere) lagere school in de Cantine. Omdat dit gebouw nog niet gereed was, werd er een tijdelijke oplossing gezocht.

In 1896 werd een pas opgeleverd huis op de hoek van de Gebroeders Looijmanslaan en de Theo Stevenslaan ingericht als school. Het kreeg twee klaslokalen en markeerde het begin van het onderwijs in Dorplein. F. Kersten uit Sevenum werd aangesteld als eerste hoofdonderwijzer.

De bewaarschool en de zusters
Later werd in de Cantine ruimte vrijgemaakt voor een bewaarschool voor kinderen van 3 tot en met 7 jaar. De lessen werden verzorgd door zusters, die zich met grote toewijding inzetten voor de jongste generatie.

Tot 1932 namen de zusters van de Heilige Carolus Borromeus uit Nancy (Frankrijk) dit onderwijs voor hun rekening. Daarna werd hun werk voortgezet door de zusters van de Heilige Vincentius a Paulo uit België, die het onderwijs verder uitbreidden.

Meer dan alleen basisonderwijs
De zusters beperkten zich niet tot het geven van basisonderwijs. In de loop der tijd werden ook naailessen georganiseerd, waarbij meisjes werden opgeleid tot coupeuse. Deze lessen waren populair, omdat het zelf kunnen maken van kleding in die tijd een waardevolle vaardigheid was.

Voor zowel de bewaarschool als de naaischool werd in de Cantine zelfs een aparte ingang gerealiseerd. Dit onderstreept het groeiende belang van onderwijs binnen de gemeenschap.

De bedrijfsschool: leren en werken
Met de groei van de fabriek ontstond ook behoefte aan technische scholing. Jongeren die een opleiding hadden gevolgd aan een ambachtsschool (LTS), vaak in Weert, konden in Dorplein terecht voor een interne vervolgopleiding: de bedrijfsschool.

Deze opleiding duurde drie jaar en combineerde theorie en praktijk. De praktijklessen vonden plaats binnen de fabriek zelf, onder begeleiding van speciaal aangestelde instructeurs. Voor de theorie gingen leerlingen meestal één dag per week naar een regionale school, vaak opnieuw een LTS.

De bedrijfsschool genoot een uitstekende reputatie in de regio. Opvallend is dat veel oud-leerlingen later doorgroeiden naar leidinggevende functies binnen de fabriek of zelf als docent terugkeerden.

Opleiding stond hoog in aanzien
Ook binnen de directie speelde opleiding een belangrijke rol. Namen als Emiel, Lucien en Maurice Dor, evenals Sepulchre en Liedekerke, waren verbonden aan een hoog opleidingsniveau, vaak zelfs op universitair niveau.

Emiel Dor behaalde cum laude zijn ingenieurstitel in Leuven in de richting Kunst en Nijverheid. Hij ontwierp niet alleen het plan voor Dorplein, maar ook zijn eigen directeurswoning. Zelfs tijdens ziekte bleef hij betrokken bij de ontwikkeling van het dorp en de fabriek. In 1911 werd hij directeur van de Belgische zinkfabriek in Rotem.

Maurice Dor, een neef van Emiel en Lucienne, was in de beginjaren onderdirecteur van de fabriek. Hij woonde aan de Hoofdstraat 78, een woning uit 1902. Door zijn zwijgzame karakter kreeg hij de bijnaam “Willem de Zwijger”. Vanwege zijn lengte en kenmerkende slipjas stond hij ook bekend als “slippenhannes”.

Rondleiding door historisch Dorplein
Veel van deze verhalen komen tot leven tijdens een rondleiding door Budel-Dorplein. Deskundige gidsen – de zogeheten cicerones – nemen bezoekers mee door het dorp en delen hun kennis en anekdotes.

Wanneer: zondag 26 april 2026 om 14.00 uur
Startpunt: Gemeenschapscentrum De Schakel, Sint Barbaraweg 1, Budel-Dorplein

• Kosten: € 2,- per persoon
• Kinderen tot 12 jaar: gratis
• Aanmelden: niet nodig
• Duur: circa 2 tot 2,5 uur
• Route: goed begaanbaar, ook geschikt voor rolstoel en rollator

Wil je met familie, buurt of vereniging een aparte rondleiding? Neem dan contact op met coördinator Wim Cremers via telefoon +31 6 2296 1675 of e-mail ciceronesdorplein@gmail.com.

Dit woonhuis was feitelijk de eerste school van Budel-Dorplein Foto: © Jack Roosen

Op zaterdag 4 april 2026 is het weer tijd voor het Repaircafé in Budel-Dorplein. Tussen 10.00 en 12.00 uur staan de enthousiaste vrijwilligers klaar in Gemeenschapscentrum De Schakel om kapotte spullen een tweede leven te geven.

Heeft u een defect elektrisch apparaat, een kledingstuk dat gerepareerd moet worden of een ander voorwerp dat wat aandacht nodig heeft? Neem het gerust mee! Samen met het repairteam wordt gekeken of het probleem ter plekke opgelost kan worden. Zo bespaart u kosten én draagt u bij aan een duurzamere samenleving.

De reparaties worden gratis uitgevoerd. Een vrijwillige bijdrage voor de huiskamer wordt uiteraard gewaardeerd.

Naast het repareren is het Repaircafé ook een plek voor ontmoeting en gezelligheid. Onder het genot van een kop koffie of thee kunt u een praatje maken met dorpsgenoten en de vrijwilligers.

Kom langs, laat uw spullen repareren en ontdek hoe leuk en waardevol samen herstellen kan zijn!

Elan blijft de grootste partij met vijf zetels in de gemeenteraad van Cranendonck. Gevolgd door CDA, Cranendonck Actief!, VVD, Pro6 en Cranendoncks Belang ’24.
Dat heeft het centraal stembureau van de gemeente Cranendonck vastgesteld.

Van de 16900 kiesgerechtigden gingen er 8698 mensen naar de stembus. Dat is ongeveer 3 procent lager dan de vorige keer.
Twee mensen zijn met voorkeursstemmen gekozen. Martien Beliën van ELAN en Ilse Govers van Cranendonck Actief!.

De 19 raadszetels voor de gemeenteraad 2026-2030 zijn als volgt verdeeld:

ELAN (5 zetels)

• Geert Rijkers
• Marloes Langers-Jansen
• Frans Strik
• Martien Beliën
• Irma Thijssen

CDA (4 zetels)

• Wouter Boelens
• Sascha van Lent-Peperkamp
• Eric Peeters
• Merel van Brussel-Lok

Cranendonck Actief! (4 zetels)

• Koen van Laarhoven
• Els van der Heijden-Boelens
• Ilse Govers
• David Morgan

VVD (3 zetels)

• Willem Swinkels
• Jordy Drieman
• Huub Borg

Pro6 (2 zetels)

• Anja van de Burgt-Briels
• Yuri van Buul

Cranendoncks Belang ’24 (1 zetel)

• Dirk van Asten

Bron: Gemeente Cranendonck

In drie lessen en evenzoveel excursies maken twintig cursisten kennis met de wereld van insecten. De cursus wordt gezamenlijk georganiseerd door IVN Cranendonck/Weert.
Deelnemers leren de belangrijkste insectengroepen herkennen én krijgen inzicht in hun leefwijze.

Volgens de cursusleiders Wiel Zentjens / Annemiek van Dijk is de cursus laagdrempelig, leerzaam en geschikt voor jong en oud. Tijdens de lessen krijgen deelnemers praktische tips en bereiden zij zich voor op de excursies. Onder hun leiding trekken zij vervolgens de natuur in om insecten in hun eigen omgeving te ontdekken.

Op dinsdag 17 maart vond de eerste theoriebijeenkomst plaats. Enkele dagen later, op zaterdag 21 maart, gingen de cursisten al het veld in. Onder ideale weersomstandigheden bezochten zij de insectenmuur bij het educatief plein en de Looserplas in Budel-Dorplein.

Tijdens deze excursie konden deelnemers de insecten uit de theorieles in het echt spotten. Zo werden onder andere de aardhommel, dambordvlieg, koepelnestmier, metselbij, mierenleeuw en vleesvlieg waargenomen. Deze en nog veel meer soorten blijken gewoon in Budel-Dorplein te leven.

De cursus is verspreid over de maanden maart, juni en augustus. Hierdoor komen verschillende insectensoorten in hun habitat aan bod. De cursisten leren niet alleen herkennen, maar ook hoe insecten leven, zich voeden en voortplanten. Daarnaast is er aandacht voor hun natuurlijke vijanden en de relatie met hun leefomgeving.

“Het is echt bijzonder hoeveel soorten solitaire bijen er in Budel-Dorplein zijn,” aldus een van de cursusleiders. “Voor cursussen bij andere IVN-afdelingen moeten we vaak lang zoeken naar plekken met solitaire bijen. De rijkdom die hier te vinden is, is echt uitzonderlijk.”

In Nederland komen ongeveer 350 bijensoorten voor, waarvan het merendeel in de grond nestelt. Tijdens de excursie in Budel-Dorplein werden begin maart al 21 soorten waargenomen. De cursusleiders waren verrast door deze grote diversiteit en kozen daarom bewust voor deze locatie.

Wie zoveel soorten bijen tegenkomt, wil ze natuurlijk ook kunnen onderscheiden. Precies dat is wat deze cursus biedt.

Foto’s: Liesbeth de Jonge

Voor nog meer foto’s zie onderstaande links naar waarnemingen (door Wiel Sentjens en Annemiek van Dijk) van insecten in Budel-Dorplein.

Waarneming foto’s Annemiek van Dijk

Waarneming foto’s Wiel Zentjens