Dorplein Uniek

Nieuwe bewoners welkom geheten in Budel-Dorplein

Op zondag 7 juni werden de inwoners die zich het afgelopen jaar in Budel-Dorplein hebben gevestigd, welkom geheten tijdens een gezellige bijeenkomst in De Schakel. Onder het genot van koffie en vlaai maakten de nieuwe bewoners kennis met elkaar én met de rijke geschiedenis van hun nieuwe woonplaats.

Namens Buurtplatform Dorplein Uniek heette voorzitter Erica de Graaf de aanwezigen van harte welkom. Vervolgens nam cicerone (gids) Frans Soers de bezoekers mee op een boeiende reis door de tijd. Aan de hand van een presentatie vertelde hij over het ontstaan van Budel-Dorplein en de bijzondere geschiedenis van het dorp.

Zo kwamen onder meer de noeste arbeid op de zinkfabriek, de karakteristieke dorpstructuur en de vooruitstrevende voorzieningen van Dorplein aan bod. Al vroeg beschikte het dorp over stromend water en elektriciteit, terwijl dat in veel andere delen van Nederland nog geen vanzelfsprekendheid was. Ook de verhalen achter het opvallend brede fietspad en de voormalige slagbomen werden uit de doeken gedaan.

Na de presentatie volgde een rondwandeling door Budel-Dorplein onder leiding van Ron. Tijdens deze wandeling maakten de deelnemers kennis met de bijzondere monumenten en karakteristieke gebouwen die het dorp rijk is. Ook werd stilgestaan bij minder bekende historische feiten. Zo werd verteld dat in Dorplein al in 1914 vluchtelingen werden opgevangen, een bijzonder stukje lokale geschiedenis dat nog altijd zichtbaar is in het dorp.

De bijeenkomst werd door de deelnemers enthousiast ontvangen. Met nieuwe kennis over hun woonomgeving rijker, kunnen de nieuwe inwoners terugkijken op een geslaagde en informatieve ochtend.
Buurtplatform Dorplein Uniek wenst alle nieuwe bewoners veel woonplezier en een warm thuis in Budel-Dorplein.

Foto: Rondleiding met de cicerone. Op de achtergrond het voormalige interneringskamp waar tijdens de Eerste Wereldoorlog al vluchtelingen werden opgevangen.

Foto’s: © Jack Roosen

Budel-Dorplein is ontstaan rond de zinkfabriek, maar het dorp werd méér dan alleen een arbeidersnederzetting. Achter de karakteristieke woningen, brede lanen en de Witte Villa schuilt ook een bijzonder verhaal van geloof, gemeenschapszin en doorzettingsvermogen.
De familie Dor en de geldschieters achter de fabriek besteedden veel aandacht aan de ontwikkeling van de gemeenschap. Niet alleen werd geïnvesteerd in woningen voor de arbeiders, ook kregen veel huizen grote tuinen zodat gezinnen gedeeltelijk in hun eigen levensonderhoud konden voorzien.

Geloof in de fabriek
De familie Dor was van huis uit sterk katholiek. Daarom werd al vroeg ruimte gemaakt voor geloofsbeleving binnen de fabriek. In eerste instantie vonden de kerkdiensten plaats in een hoek van de fabriekshal. Later werd hiervoor een speciale ruimte ingericht in de zogenoemde droogbouw van de fabriek.

De priester die de diensten verzorgde kwam zelfs te voet vanuit Weert naar Dorplein. Na afloop kon hij terecht in de Cantine, waar de zusters zorgden voor eten en drinken.

Toen in 1896 Hotel St. Joseph – beter bekend als de Cantine – gereedkwam, liet de familie Dor daarin een kapel bouwen. Daarmee kreeg Dorplein voor het eerst een echte vaste plek voor kerkdiensten.

Kerkbouw uitgesteld door crisis en oorlog
Er waren plannen om al in 1912 een volwaardige kerk te bouwen. Door een economische crisis kwamen die plannen echter stil te liggen. Toen vervolgens de Eerste Wereldoorlog uitbrak, verdween de bouw voorlopig helemaal van tafel. De bouwput was toen al uitgegraven.

De plek van die uitgegraven bouwput leeft vandaag de dag voort als de vijver bij het oorlogsmonument. Deze vijver herinnert aan de zes oorlogsslachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Vier verzetsmensen hielden zich schuil tussen het water en het riet van het Ringselven in de Peel. Daarom werd gekozen voor een vijver met riet en een vrijheidsbeeld als blijvende herinnering.

De kerk komt er toch
Pas in 1951 werd uiteindelijk alsnog een kerk gebouwd, iets meer richting de Witte Villa. Volgens overlevering vond de familie Dor het belangrijk dat men vanaf het bordes van de villa rechtstreeks zicht had op het altaar van de kerk.

De kerk werd daarmee het laatste grote project van de familie Dor in Budel-Dorplein. In 1952 volgde de inzegening door rector Thijssen. Op 1 juni 1953 werd de kerk geconsacreerd door Mgr. Mutsaerts en officieel overgedragen aan de gemeenschap van Dorplein.

Opvallend is dat Dorplein daarna als een van de eerste plaatsen in Nederland een gezinsbijdrage invoerde om het onderhoud van de kerk mogelijk te maken, nadat de fabriek deze kosten niet langer betaalde.

Tot 1963 was Dorplein officieel nog geen zelfstandige parochie, maar een rectoraat. Aimée van Neste werd de eerste rector. Helaas overleed hij al op jonge leeftijd aan een bloedvergiftiging.

Rondleiding door historisch Dorplein
Veel van deze bijzondere verhalen worden verteld tijdens de rondleidingen van de cicerones van Budel-Dorplein.

Wie het historische dorp zelf wil ontdekken, is welkom op zondag 31 mei 2026 om 14.00 uur bij gemeenschapscentrum De Schakel aan de Sint Barbaraweg 1 in Budel-Dorplein.

• Kosten: € 2,- per persoon
• Kinderen tot 12 jaar: gratis
• Aanmelden vooraf: is niet nodig
• Duur: ongeveer 2 tot 2,5 uur
• De route is geschikt voor rolstoel en rollator

Ook groepen, verenigingen of families kunnen een aparte rondleiding aanvragen via coördinator Wim Cremers: 06 – 2296 1675 of ciceronesdorplein@gmail.com.

Foto’s: collectie Jac Duis
Fotobewerking: J. Roosen

• foto 1: Fabriekskapel (1924)
• foto 2: Processie tgv ingebruikname nieuwe kerk (1952)

Het is mei! De dagen worden langer, de vogels zingen en de tuin kriebelt. De verleiding is groot om direct alle bloembakken en de moestuin vol te zetten met vrolijke plantjes. Maar wacht! “Zijn de IJsheiligen al voorbij?”
Van 11 tot en met 14 mei is het weer zover. De tijd van de “strenge heren”: Mamertus, Pancratius, Servatius en Bonifatius. In de volksweerkunde staan zij bekend als de IJsheiligen. Maar wie waren deze heren en waarom zijn ze zo berucht?

De “strenge heren” van mei
Al rond het jaar 1000 merkten boeren en tuinders dat het in het midden van mei vaak nog één keer flink koud kon worden. Soms zelfs met nachtvorst tot gevolg. Dat is rampzalig voor jonge, net uitgeplante gewassen.

De namen van de heiligen die in deze periode hun gedenkdag hebben, werden daarom verbonden aan de kou:

• 11 mei: Mamertus
• 12 mei: Pancratius
• 13 mei: Servatius
• 14 mei: Bonifatius (ook wel de ‘ijskoning’ genoemd)

Vroeger was het in Nederland een ijzeren wet: pas vanaf 15 mei, als deze heren “voorbij” waren, was het veilig om gevoelige planten zoals tomaat, komkommer, dahlia’s en geraniums buiten te zetten.

Tradities en volksverhalen
Vroeger werd er in de dorpen met angst en beven naar deze dagen gekeken. Oude verhalen vertellen dat als deze heiligen ‘koud’ weer brachten, de zomer ook vaak tegenviel.
Een bekende spreuk in veel regio’s was: “Pancraas, Servaas en Bonifaas, zij geven vorst en ijs, helaas!”
Soms werden er zelfs processies gehouden om de heiligen gunstig te stemmen, zodat de oogst niet verloren zou gaan door bevriezing.

IJsheiligen in 2026: Achterhaald of nog steeds nodig?
Tuinieren we in 2026 nog steeds met de agenda in de hand? Het KNMI laat zien dat het klimaat verandert en dat de laatste nachtvorst gemiddeld eerder valt dan vroeger.
Het laatste jaar met vorst op of na de ijsheiligen was 2020. Het laatste jaar daarvoor was 1973, bijna 50 jaar eerder.
Toch is het geen garantie dat het niet meer vriest. Het oosten en zuiden van het land (onze regio!) zijn gevoeliger voor een late ‘koude inval’ dan de kust. De “vuistregel” blijft dus voor veel moestuiniers staan:
Zet je tomaten, pompoenen en eenjarige bloemen pas vanaf 15 mei buiten.
Wil je toch eerder? Zorg dan dat je vliesdoek of noppenfolie klaar hebt liggen om ze ‘s nachts te beschermen.

Conclusie
IJsheiligen is meer dan alleen een oude spreuk; het is een stukje cultureel erfgoed dat ons herinnert aan de kracht van de natuur. Dus: heb nog even geduld, geniet van de voorpret, en laat die planten nog even lekker binnen (of in de kas) staan tot de heiligen voorbij zijn.

De weerberichten voor de komende dagen geven weliswaar lagere temperaturen dan zondag 10 mei, maar van nachtvorst lijkt geen sprake.

Grote brand “Weerterbergen” houdt Budel-Dorplein in zijn greep

Uitslaande brand bij Geuzendijk
Donderdag 30 april 2026 is een dag die Budel-Dorplein niet snel zal vergeten. Kort na de middag brak een grote brand uit in de omgeving van de Geuzendijk, vlak bij het vliegveld. Dikke rookpluimen waren tot ver in de omgeving zichtbaar en zorgden voor onrust onder inwoners.

Massale inzet hulpdiensten
Al snel schaalden de hulpdiensten groots op. Brandweereenheden uit de regio en uit België kwamen ter plaatse om het vuur te bestrijden. Door de omvang van de brand en de ligging nabij het vliegveld werd de situatie als zeer ernstig beoordeeld.

Inzet Chinooks trekt aandacht
Opvallend was de inzet van Chinook-helikopters. Met zogeheten Bambi Buckets haalden zij water uit het Blauwe Meertje in Weert. Per vlucht werd ongeveer 8 kubieke meter water boven de brandhaard gelost. De helikopters trokken veel bekijks en maakten de ernst van de situatie voor iedereen zichtbaar.

Ontruiming AZC en afsluitingen
Uit voorzorg werd het nabijgelegen asielzoekerscentrum (AZC) tijdelijk ontruimd. Bewoners werden veilig geëvacueerd en opgevangen. Tegelijkertijd werden wegen rondom de Geuzendijk en het vliegveld afgesloten om hulpdiensten de ruimte te geven en publiek op afstand te houden.

Zorgen om rook en gezondheid
Vanwege de rookontwikkeling kregen inwoners het advies om ramen en deuren gesloten te houden. In het dorp heerste een gespannen, maar ook betrokken sfeer. Veel mensen volgden de ontwikkelingen op de voet, terwijl anderen de brand van dichtbij probeerden te bekijken.

Brand onder controle
Dankzij de snelle en gecoördineerde inzet van de hulpdiensten kon verdere uitbreiding van de brand worden voorkomen. In de loop van de avond kwam de situatie onder controle.

Indrukwekkende dag
Wat begon als een gewone donderdag, groeide uit tot een ingrijpende gebeurtenis die nog lang onderwerp van gesprek zal blijven in Budel-Dorplein en omgeving.

Foto’s © Jack Roosen

Update: De storing is opgelost.

In heel Cranendonck is momenteel sprake van een waterstoring als gevolg van een gesprongen hoofdleiding.

Veel huishoudens en bedrijven hebben geen of weinig water, wat zorgt voor directe hinder in het dagelijks gebruik.

De watervoorziening in deze regio wordt verzorgd door Brabant Water. Brabant Water werkt hard om de storing op te lossen. Naar verwachting zal dit enkele uren duren.

Voor actuele informatie kunnen inwoners de storingsmeldingen van Brabant Water volgen.

Niet alleen arbeid en levensonderhoud kregen aandacht in het groeiende Dorplein. Ook onderwijs speelde al vanaf het begin een belangrijke rol binnen de gemeenschap.

De eerste school in een woonhuis
Voor de kinderen van de gezinnen die zich in Budel-Dorplein vestigden, had de directie van de zinkfabriek al plannen voor een (bijzondere) lagere school in de Cantine. Omdat dit gebouw nog niet gereed was, werd er een tijdelijke oplossing gezocht.

In 1896 werd een pas opgeleverd huis op de hoek van de Gebroeders Looijmanslaan en de Theo Stevenslaan ingericht als school. Het kreeg twee klaslokalen en markeerde het begin van het onderwijs in Dorplein. F. Kersten uit Sevenum werd aangesteld als eerste hoofdonderwijzer.

De bewaarschool en de zusters
Later werd in de Cantine ruimte vrijgemaakt voor een bewaarschool voor kinderen van 3 tot en met 7 jaar. De lessen werden verzorgd door zusters, die zich met grote toewijding inzetten voor de jongste generatie.

Tot 1932 namen de zusters van de Heilige Carolus Borromeus uit Nancy (Frankrijk) dit onderwijs voor hun rekening. Daarna werd hun werk voortgezet door de zusters van de Heilige Vincentius a Paulo uit België, die het onderwijs verder uitbreidden.

Meer dan alleen basisonderwijs
De zusters beperkten zich niet tot het geven van basisonderwijs. In de loop der tijd werden ook naailessen georganiseerd, waarbij meisjes werden opgeleid tot coupeuse. Deze lessen waren populair, omdat het zelf kunnen maken van kleding in die tijd een waardevolle vaardigheid was.

Voor zowel de bewaarschool als de naaischool werd in de Cantine zelfs een aparte ingang gerealiseerd. Dit onderstreept het groeiende belang van onderwijs binnen de gemeenschap.

De bedrijfsschool: leren en werken
Met de groei van de fabriek ontstond ook behoefte aan technische scholing. Jongeren die een opleiding hadden gevolgd aan een ambachtsschool (LTS), vaak in Weert, konden in Dorplein terecht voor een interne vervolgopleiding: de bedrijfsschool.

Deze opleiding duurde drie jaar en combineerde theorie en praktijk. De praktijklessen vonden plaats binnen de fabriek zelf, onder begeleiding van speciaal aangestelde instructeurs. Voor de theorie gingen leerlingen meestal één dag per week naar een regionale school, vaak opnieuw een LTS.

De bedrijfsschool genoot een uitstekende reputatie in de regio. Opvallend is dat veel oud-leerlingen later doorgroeiden naar leidinggevende functies binnen de fabriek of zelf als docent terugkeerden.

Opleiding stond hoog in aanzien
Ook binnen de directie speelde opleiding een belangrijke rol. Namen als Emiel, Lucien en Maurice Dor, evenals Sepulchre en Liedekerke, waren verbonden aan een hoog opleidingsniveau, vaak zelfs op universitair niveau.

Emiel Dor behaalde cum laude zijn ingenieurstitel in Leuven in de richting Kunst en Nijverheid. Hij ontwierp niet alleen het plan voor Dorplein, maar ook zijn eigen directeurswoning. Zelfs tijdens ziekte bleef hij betrokken bij de ontwikkeling van het dorp en de fabriek. In 1911 werd hij directeur van de Belgische zinkfabriek in Rotem.

Maurice Dor, een neef van Emiel en Lucienne, was in de beginjaren onderdirecteur van de fabriek. Hij woonde aan de Hoofdstraat 78, een woning uit 1902. Door zijn zwijgzame karakter kreeg hij de bijnaam “Willem de Zwijger”. Vanwege zijn lengte en kenmerkende slipjas stond hij ook bekend als “slippenhannes”.

Rondleiding door historisch Dorplein
Veel van deze verhalen komen tot leven tijdens een rondleiding door Budel-Dorplein. Deskundige gidsen – de zogeheten cicerones – nemen bezoekers mee door het dorp en delen hun kennis en anekdotes.

Wanneer: zondag 26 april 2026 om 14.00 uur
Startpunt: Gemeenschapscentrum De Schakel, Sint Barbaraweg 1, Budel-Dorplein

• Kosten: € 2,- per persoon
• Kinderen tot 12 jaar: gratis
• Aanmelden: niet nodig
• Duur: circa 2 tot 2,5 uur
• Route: goed begaanbaar, ook geschikt voor rolstoel en rollator

Wil je met familie, buurt of vereniging een aparte rondleiding? Neem dan contact op met coördinator Wim Cremers via telefoon +31 6 2296 1675 of e-mail ciceronesdorplein@gmail.com.

Dit woonhuis was feitelijk de eerste school van Budel-Dorplein Foto: © Jack Roosen

Op zaterdag 4 april 2026 is het weer tijd voor het Repaircafé in Budel-Dorplein. Tussen 10.00 en 12.00 uur staan de enthousiaste vrijwilligers klaar in Gemeenschapscentrum De Schakel om kapotte spullen een tweede leven te geven.

Heeft u een defect elektrisch apparaat, een kledingstuk dat gerepareerd moet worden of een ander voorwerp dat wat aandacht nodig heeft? Neem het gerust mee! Samen met het repairteam wordt gekeken of het probleem ter plekke opgelost kan worden. Zo bespaart u kosten én draagt u bij aan een duurzamere samenleving.

De reparaties worden gratis uitgevoerd. Een vrijwillige bijdrage voor de huiskamer wordt uiteraard gewaardeerd.

Naast het repareren is het Repaircafé ook een plek voor ontmoeting en gezelligheid. Onder het genot van een kop koffie of thee kunt u een praatje maken met dorpsgenoten en de vrijwilligers.

Kom langs, laat uw spullen repareren en ontdek hoe leuk en waardevol samen herstellen kan zijn!