Budel-Dorplein: een dorp met een fabriek. Ruim 130 jaar geleden was dat wel anders. Waar nu huizen, wegen en fabrieksgebouwen staan, lagen toen vooral heidevelden, vennen en drassige grond.
In 1892 zou daar in korte tijd grote verandering in komen.
Eerst moest het water worden afgevoerd
Voordat er een fabriek of woning kon worden gebouwd, moest het terrein eerst geschikt worden gemaakt. Het gebied nat en drassig.
Er werd daarom begonnen met het ontwateren en bouwrijp maken van het terrein. Er werden sloten gegraven en duikers aangelegd om het water onder de nieuwe wegen door te voeren.
De oude, gemetselde duikers die op sommige plaatsen nog aanwezig zijn, herinneren aan deze eerste werkzaamheden. Het zijn misschien kleine bouwwerken, maar ze vertellen een groot verhaal.
Een fabriek én een dorp
De Belgische ondernemers Lucien en Emile Dor hadden samen met François Sepulchre plannen voor de bouw van een moderne zinkfabriek.
Op 7 juli 1892 verkocht de gemeente Budel ongeveer 628 hectare grond aan de initiatiefnemers. De ligging was gunstig: de Zuid-Willemsvaart bood mogelijkheden voor transport en er was voldoende ruimte voor een groot industrieel complex.
Op 14 september 1892 werd officieel de Société Anonyme des Zincs de la Campine, de Kempensche Zinkfabriek, opgericht.
De initiatiefnemers beseften dat een fabriek op deze afgelegen plek alleen kon functioneren als er ook werknemers konden wonen. Daarom werd vrijwel gelijktijdig een compleet fabrieksdorp ontworpen.
Ingenieur Emile Dor maakte een plan voor de fabriek, woningen, wegen en voorzieningen. Dit kreeg de naam ‘Le Projet de Dorplein’. Op de oorspronkelijke tekeningen waren elf straten gepland. Uiteindelijk werden er slechts drie uitgevoerd.
Dicht bij de fabriek kwamen woningen voor het leidinggevend personeel. Verderop werden arbeiderswoningen gebouwd, met een duidelijke invloed vanuit de Waalse industriestreken. Veel werknemers kwamen uit België en brachten hun kennis en ervaring mee.
De fabriek verrijst
Terwijl het dorp langzaam vorm kreeg, werd hard gewerkt aan de fabriek. De eerste fabriek bestond uit zes zinkovens, een fabriekshal en een kantoor.
De gebroeders Dor brachten hun kennis van de zinkindustrie mee uit België. Emile Dor verbeterde bovendien het ontwerp van de zinkovens. De werkzaamheden gingen snel: in december 1892 waren er al ongeveer 110 arbeiders betrokken bij het project.
Ook de energievoorziening moest worden geregeld. De fabriek kreeg een eigen elektriciteitscentrale, die later ook de woningen van elektriciteit voorzag. Voor de bewoners was dat bijzonder: een paar elektrische lampen in huis betekenden een enorme vooruitgang.
Water was eveneens onmisbaar. Het nabijgelegen Ringselven speelde een belangrijke rol in de watervoorziening van het industriële complex en werd onder andere gebruikt als koelwaterreservoir.
Het eerste zink
Begin 1893 waren de eerste ovens gereed en kwam de productie op gang. Volgens historische bronnen werd in april 1893 het eerste zink geproduceerd.
Ook aan het geloof werd gedacht. Omdat de fabriek continu moest blijven draaien, werd al vroeg een kapel in de zogenaamde retortenfabriek ingericht. Werknemers konden zo dicht bij hun werk een kerkdienst bijwonen.
De nieuwe nederzetting heette aanvankelijk Nieuwdorp. Op 5 september 1893 werd de naam officieel veranderd in Dorplein, als eerbetoon aan de gebroeders Dor.
De eerste sporen van Dorplein
In nauwelijks anderhalf jaar veranderde een gebied van woeste en drassige grond in een fabriek en een nieuwe gemeenschap.
Anno 2026 zie je nog altijd sporen van dat bijzondere begin: de woningen, de wegen, het Ringselven en overblijfselen van het voormalige fabriekscomplex.
En dan zijn er de oude gemetselde duikers.
Ze herinneren ons eraan dat de allereerste werkzaamheden niet begonnen met het bouwen van een fabriek, maar met het afvoeren van water.
Een klein bouwwerk, maar misschien wel één van de mooiste herinneringen aan het allereerste begin van Budel-Dorplein.
Rondleiding door historisch Dorplein
Wil je deze en vele andere bijzondere verhalen zelf beleven? Wandel dan mee met de cicerones, de enthousiaste gidsen die de geschiedenis van Budel-Dorplein tot leven brengen.
Op zondag 27 september 2026 om 14.00 uur vertrekt de rondleiding vanaf gemeenschapscentrum De Schakel, Sint Barbaraweg 1 in Budel-Dorplein.
Praktische informatie
- Kosten: € 2,00 per persoon
- Kinderen tot 12 jaar: gratis
- Aanmelden: niet nodig
- Duur: circa 2 tot 2,5 uur
- Route: goed begaanbaar en geschikt voor rolstoelen en rollators
Wil je met familie, buurt of vereniging een eigen rondleiding? Neem dan contact op met coördinator Wim Cremers via (+31) 06 2296 1675 of ciceronesdorplein@gmail.com.
het kleine bouwwerk als tastbare herinnering aan het allereerste begin van Dorplein
Foto: © Jack Roosen
Written by admin
Leave a comment